Những chuyện kể về người vô gia cư ở ga Hà Nội

Vỉa hè ngay sát cổng ga là "nhà" của đôi vợ chồng già

Hồi còn trẻ, họ còn túc tắc đi làm thuê làm mướn, cửu vạn, đồng nát, phu hồ… họ làm hết. Nhưng rồi, nói như lời người vợ, cái tuổi nó đuổi xuân đi, sức lực cũng cạn theo năm tháng. Mười mấy năm nay, hai ông bà “bám rễ” ở ga Hà Nội. Họ kiếm sống bằng quầy nước chè nhỏ, vốn liếng chẳng là bao.

Để cơ động (những khi chạy công an), họ không sắm bếp mà chỉ có cái xô, vài ba cái ấm để hãm chè, bình ủ và ít cốc thủy tinh, nước sôi thì mua của các hàng ăn gần đó, “ghế” cho khách là những cục bê tông, gạch lát vỉa hè còn thừa. Bán nước chè từ sáng đến tối mịt, tới khuya, họ tống tất cả “đồ nghề” vào một chiếc làn cói, trải tấm bạt vuông ở vỉa hè ga Hà Nội mà nằm.
Đang thủng thẳng kể chuyện, ông bà chợt khựng lại, nhìn lom lom như nghi ngờ: “Mấy người là công an à?” Hỏi tên, họ nhất quyết không nói, vì theo lời ông chồng “dạo này chúng tôi có buôn bán được mấy đâu, các “ông ấy” lùa dữ lắm. Ngủ ở đây thế này cũng là ngủ chui, ngủ trộm thôi, được ngày nào hay ngày nấy. Nói tên cho các cô chú, cô chú mách họ thì chúng tôi hết cửa làm ăn.”

Ngay sát đó, nép sâu vào góc vỉa hè của quầy ăn nhanh trước cửa ga là một người phụ nữ trẻ đang ngủ say. Tấm chăn mỏng phập phồng bởi hơi thở nhẹ đều đặn. Nép chặt vào chị, một mái đầu bạc phơ cũng đang cố tìm hơi ấm. Cũng như những người “hàng xóm”, chị gom tất cả đồ đạc để trên "đầu giường” và không quên nhét giày dưới tấm bạt trải.
Hai ông bà Thái Bình mau miệng giới thiệu: “Đấy là một nhà khác. Ông cụ phải đến gần 90 rồi, còn con bé chắc hơn 20 tuổi. Ước chừng thế thôi, chứ ở đây chẳng ai nhớ rõ tuổi mình, nói gì đến tuổi người khác. Ngày nào con bé cũng dắt ông nó đi ăn xin, lang thang ở những đâu chẳng rõ, tối thì tạt về đây ngủ.”
Rồi ông già chép miệng, vẻ thương cảm: “Nhà này nhường cho góc ấy đấy, có tường chắn, đỡ hút gió hơn. Chắc hôm nay mệt quá, hai ông cháu mới ngủ sớm thế, chứ mọi khi, 2,3 giờ sáng ông cụ còn cò cử, ho hắng chán chê mới ngủ được!”

Phía bên kia đường, ngay góc Lê Duẩn - Trần Hưng Đạo, một tốp phụ nữ trung và cao tuổi bán nước, đồ ăn vặt cũng lục tục dọn hàng. Ban ngày, họ là những chủ hàng nước dễ mến, dễ gần, thi thoảng góp dăm ba câu chuyện với khách cho cuộc trà thêm rôm rả.
Nhìn “gia tài” của họ: chiếc xe đạp để đựng đồ nghề được chằng xích cẩn thận, bếp than, mấy chồng ghế nhựa, đủ thấy họ… khá giả hơn những đồng nghiệp bên kia đường.
Không chồng, không con, không gia đình, họ quấn túm nhau thành một hội. Ban ngày, họ “chia” nhau từng tấc đất quý giá trên vỉa hè để bán hàng, đến đêm lại “chia” nhau không gian để ngủ, nhưng ít ra, họ cũng có chiếc giường xếp để ngả lưng. Để chống chọi với cái rét khắc nghiệt những ngày này, ai cũng phải quấn chăn như sâu kèn và bịt kín mặt mũi.

Mong manh những phận không nhà

Một bà cụ khoe đã kiếm sống ở ga ngót ba chục năm “bật mí”: “Ở đây toàn hội không nhà cửa, nhưng có phân chia “đẳng cấp” đàng hoàng. Khu bên này (góc ngã tư Lê Duẩn – Trần Hưng Đạo) toàn những người đã buôn bán ở ga từ lâu rồi, không còn chỗ trống nào nữa. Sáng bán hàng, tối ngủ luôn để “xí” chỗ. Người mới đến thì sang cổng ga bên kia. Nhưng đợt này bên đó cũng khó kiếm, vì ban ngày người ta đỗ xe kín hết cả, ban đêm thì ít khách.”

Bà nói thêm, không phải ai trong số những người vô gia cư vạ vật ở ga Hà Nội đều là người tỉnh lẻ và neo đơn cả. Một số người ngày xưa cũng có nhà cửa, có gia đình, nhưng vướng vào cờ bạc, phải gán nhà trả nợ. Có người con cái bất hiếu, tống ra đường nên bỗng dưng thành vô gia cư.
 
Cũng có nhà cửa ở quê, nhưng xa quá, vả lại, để tiện làm việc nên anh Tuân cũng nhập hội không nhà ở ga Hà Nội. Nửa đêm, sau khi chuyến tàu nhanh cuối cùng trong ngày khởi hành, anh lại trở về ga. Mũ trùm kín mặt, hai tay ôm ngực, hai chân quắp lấy tay lái, anh vắt vẻo nằm ngủ ngay trên chiếc xe máy.

Anh kể, nhà anh ở Xuân Phương (Hà Tây cũ), không có nghề nghiệp gì nên chạy xe ôm. Anh hồn nhiên kể lý do trở thành vô gia cư của mình: “Chả tội gì phải mất tiền thuê nhà, tiền điện nước lích kích, tôi cứ ngủ luôn trên xe, vừa ngủ vừa trông xe luôn, cũng chẳng cần chăn chiếu gì cho vướng víu. Tắm rửa, vệ sinh thì đã có dịch vụ nóng lạnh.”

Anh bảo, anh và những người bán hàng ở đối diện ga thuộc dạng “ăn chơi”, thu nhập cao (anh ước tính mỗi tháng, nếu “cày” khỏe, anh kiếm được 5 - 7 triệu, gửi về quê gần hết) mới dám tắm rửa mấy ngày một lần, dám ăn cơm hộp. Rồi anh chép miệng: “Đợt rét đậm này tôi kiếm được ít hơn vì người ta thích đi taxi. Cũng may là ít người cạnh tranh. Không ai túc trực ở ga 24/24h như tôi mà!”
 
Trời về khuya càng lúc càng rét căm căm. Lẫn trong những tiếng thở đều đặn sau một ngày dài lao động là những ước mơ, lo lắng rất đỗi đời thường của những người lấy ga Hà Nội làm nhà. Tím tái trong lớp quần áo phong phanh và tấm chăn mỏng tang, hai ông bà Thái Bình vẫn đùa, họ không sợ rét. Rét lại càng hay, càng tình cảm vì họ sẽ… ôm nhau thật chặt mà không sợ bị trêu “già rồi còn dơ”. 

"Mùa đông này chúng tôi còn trụ được, ai biết mùa đông sau thế nào..."

Đã chớm ngưỡng tuổi xưa nay hiếm, lại phải mưu sinh chật vật giữa rét mướt ở Thủ đô, hỏi sao khổ thế mà không về quê dưỡng già, bà vợ lầm bầm trong tiếng răng lập cập: “Làm gì có ai chờ đợi mà về! Về mà nghe người ta rủa “cóc chết ba năm quay đầu về núi” à? Ở đây mãi, chúng tôi quen rồi!” Chồng bà, đầu hơi cúi, nói cũng bằng một giọng nửa “Chí Phèo”, nửa tủi hổ: “Đời còn bao nhiêu nữa đâu. Mùa đông này chúng tôi còn trụ được, ai biết mùa đông sau thế nào. Biết đâu lại còng queo ngay trên vỉa hè này ấy chứ…”

Cũng bị ám ảnh bởi cái chết là bà cụ hơn 70 tuổi ở khu đối diện ga Hà Nội. Rơm rớm nước mắt, bà bảo: “Chẳng ai thích thú gì cảnh đầu đường xó chợ này, nhưng nghèo thì phải liều. Trụ được ở đây toàn hội “có máu mặt” thôi! Nhưng lắm lúc nghĩ mà tủi. Cả đời bon chen kiếm ăn, chẳng biết lúc chết ai lo cho mình…”

Chia tay những người vô gia cư đang ngái ngủ ở ga Hà Nội, thịt da tím tái, nằm hay ngồi cũng co rúm lại vì gió và mưa, câu hỏi của bà cụ bán nước vẫn như vẳng sau lưng: “Nếu chúng tôi chết, người ta cũng sẽ mang xác ra nghĩa trang thôi, chả nhẽ lại để nhếch nhác đường phố. Nhưng chắc tôi sẽ thành ma vỉa hè như lúc sống nhỉ, vì hồn làm gì có nhà mà về…”