Tổ hợp Pantsir-S1: Thay đổi hệ thống phòng không hiện đại

(Vũ khí) - Trước nguy cơ trừng phạt quân sự của Mỹ và các nước đồng minh vào Syria, khi các tổ hợp vũ khí S- 300 của Nga vẫn chưa được chuyển giao, để bảo vệ các cơ sở hạ tầng dân sự, căn cứ quân sự và vũ khí, khí tài, quân đội ông Bashar al-Assad  đặt mọi hy vọng vào lá chắn cuối cùng là tổ hợp Tên lửa – pháo phòng không “Pantsir – S1”, vũ khí phòng không tầm thấp có khả năng phòng thủ những đòn tấn công của vũ khí chính xác như tên lửa hành trình, bom điều khiển.

Tổ hợp tên lửa – pháo phòng không bảo vệ hệ thống tên lửa tầm xa S-300

Vào những năm 1980-x, một bước đột phá mới đã thay đổi hệ thống phòng không Nga. Tổ hợp vũ khí phòng không tầm xa S-300,  thay thế các tổ hợp S-75 và S-200 đã lỗi thời, được đưa vào biên chế cho quân đội. Theo nghiên cứu của nhóm chuyên gia phòng không Liên xô, các tổ hợp S-300 sẽ là mục tiêu chủ yếu của các tên lửa hành trình và các máy bay chiến đấu bay ở độ cao thấp. Theo sơ đồ chiến thuật, các trung đoàn và các lữ đoàn S-300 được bảo vệ bởi lực lượng phòng không tầm thấp.

Kinh nghiệm từ chiến tranh Việt Nam và các cuộc chiến tranh khác là các tổ hợp tên lửa S-75 Dvina được bảo vệ bởi  xe súng tự động phòng không ZSU-23-4 "Shilka"  các trận địa pháo tự động phòng không 57mm  S-60, các phân đội tên lửa vác vai Strela và các trận địa súng máy phòng không 12,7mm, 14,5 mm, 23mm, nhưng sơ đồ chiến thuật này thực sự không phù hợp trong chiến tranh hiện đại do thiếu tính cơ động và dễ dàng bị đối phương tập trung hỏa lực có độ chính xác cao tiêu diệt.

Đến năm 1994, tổ hợp kiểu module pháo – tên lửa phòng không "Pantsir-S" ra đời. Lực lượng phòng không và phòng thủ vũ trụ là khách  hàng đầu tiên của tổ hợp "Pantsir-S". Theo yêu cầu đặt hàng, tổ hợp "Pantsir-S" sẽ có nhiệm vụ tạo lá chắn phòng không bảo vệ các tổ hợp tên lửa tầm xa cơ động (S-300, S-400 và các tổ hợp khác phát triển sau này).

Tổ hợp tên lửa – pháo phòng không Pantsir – S1

Các tổ hợp Pantsir-S1 tham gia chiến đấu trong đội hình các đơn vị phòng không có biên chế S- 300, trở thành là chắn thép bảo vệ chắc chắn các tổ hợp tên lửa tầm xa ngăn chặn các đòn tấn công của các phương tiện bay tầm thấp như các tên lửa hành trình, các loại vũ khí chính xác và máy bay tàng hình tầm thấp.

Sự xuất hiện của Pantsir-S1 đã làm thay đổi hoàn toàn cơ cấu biên chế tổ chức các đơn vị phòng không quân đội Nga. Vào năm 2009, lực lượng không quân Nga tổ chức 30 đơn vị phòng không mới, bao gồm các trung đoàn tên lửa phòng không và tác chiến điện tử, được mang tên là “Lữ đoàn phòng không và phòng thủ vũ trụ” (VKO).

Trong biên chế vũ khí trang bị của Lữ đoàn VKO được tăng cường Pantsir-S1. Theo đánh giá của bộ tư lệnh lực lượng Không quân và Bộ tổng tham mưu Liên bang, mỗi lữ đoàn VKO cần có khoảng 100 tổ hợp. Quá trình kiện toàn vũ khí trang bị sẽ kết thúc vào năm 2020.  Tính từ những năm 1980-x, khi Bộ quốc phòng Liên xô đặt hàng Pantsir-S, những quan điểm tác chiến và các loại vũ khí tấn công đường không đã có những thay đổi căn bản.

Chuyên gia quân sự Anton Lavrov nhận xét: Tầm xa tiêu diệt mục tiêu của các loại bom dẫn đường và định vị vệ tinh GPS như JDAM có thể đạt đến 70–100 km, các loại vũ khí chính xác khác, trang bị các đầu đạn tự dẫn laser và radars, có thể tấn công trên khoảng cách thấp nhất là 20 km. Để tiêu diệt các máy bay tiêm kích mang tên lửa là nhiệm vụ của các tổ hợp tên lửa như S-300, S-400, có tầm bắn xa trên 100 km, các tổ hợp tên lửa này sẽ được bảo vệ bằng các khẩu đội Pantsir-S1, có nhiệm vụ tiêu diệt tên lửa hành trình, bom và tên lửa có điều khiển phóng từ máy bay và các máy bay không người lái.

 

Tổ hợp Pantsir-S1 trên khung gần BAZ-6909-019 dòng xe "Voschina-1"

Hiện nay, máy bay không người lái Mỹ  MQ-9 Predator mang theo tên lửa có điều khiển Hellfire và bom tự dẫn trong chiến tranh hiện đại nguy hiểm hơn rất nhiều lần so với các máy bay tiêm kích mang tên lửa và máy bay cường kích mang bom. Các tên lửa hành trình phóng từ trên biển, được dẫn đường bằng hệ thống NAVSTAR và GPS có trần bay thấp và độ chính xác rất cao. Được biên chế Pantsir-S1, các lữ đoàn VKO sẽ bảo vệ vững chắc các khu vực mục tiêu quan trọng.

Pantsir-S liên kết phối hợp cùng với các tổ hợp tên lửa tầm xa tạo thành một lá chắn phòng không đa tầm mà trong đó, S- 300 và S- 400 sẽ tiêu diệt các máy bay tiêm kích, cường kích hoạt động ở tầm xa, Pantsir-S bảo vệ các tổ hợp tên lửa phòng không, tiêu diệt các vũ khí tấn công tầm thấp trong khu vực mục tiêu bao gồm cả tên lửa hành trình và bom điều khiển.

Tổ hợp Tên lửa – pháo phòng không chiến trường.

Các lực lượng bộ binh khác cũng thực sự quan tâm đến hệ thống phòng không chiến trường được trang bị Pantsir-S1. Lục quân đã quá quen thuộc với các tổ hợp phòng không "Tunguska" với hiệu quả phòng không của nó qua các cuộc diễn tập bắn đạn thật, trong khi đó chưa có các tổ hợp Pantsir-S trên thân xe bánh xích.

Điều đó khiến các sĩ quan phòng không cao cấp của lục quân chưa hài lòng. Khác với các tổ hợp phòng không của Không quân, do điều kiện chiến đấu thực tế của các đơn vị tăng thiết giáp và bộ binh cơ giới hoạt động trên các địa hình phức tạp, các phương tiện đòi hỏi có khả năng hoạt động trên mọi địa hình, do đó  tất cả các phương tiện phòng không của lục quân như "Strela-10", "Buk-M1”,” S-300V”.  đều được lắp đặt trên các thân xe bánh xích, chỉ duy nhất có tổ hợp tên lửa "Osa-AKM" lắp đặt trên xe bánh hơi.

Giai đoạn hiện nay, tại quân khu Trung tâm Nga, đang thử nghiệm một lữ đoàn bộ binh cơ động phản ứng nhanh, trang bị chủ yếu là xe thiết giáp bánh hơi và xe vận tải. Ưu thế đặc trưng của phương tiện là có thể hành quân với tốc độ rất cao, hơn hẳn các đơn vị bộ binh cơ giới hạng nặng được biên chế xe tăng, xe bộ binh cơ giới bánh xích và các pháo tự hành.

 

Phiên bản Pantsir-S1 trên xe bánh xích

Bộ tư lệnh quân khu Trung tâm cho rằng, lực lượng phòng không chiến trường cần được trang bị các tổ hợp Pantsir-S1, các tổ hợp pháo – tên lửa phòng không này đang được chuyển từ xe KamAZ  bốn cầu sang xe "Voschina" do nhà máy  Bryansk sản xuất. Các xe "Voschina" có tính năng cơ động trên địa hình phức tạp không thua kém gì xe cơ giới bánh xích. Trước những nhu cầu của Lục quân, khoảng 2 -3 năm sau, sẽ có các tổ hợp Pantsir-S1 cơ động trên mọi địa hình.

Không chỉ có lục quân, lực lượng đặc nhiệm đổ bộ đường không cũng mong muốn được trang bị Pantsir-S, yêu cầu của lực lượng đổ bộ đường không là Pantsir-S1 phải được lắp đặt trên xe bánh xích và quan trọng hơn cả là có khả năng đổ bộ bằng dù. Trên thân xe KamAZ Pantsir-S không đưa được vào khoang chở hàng của máy bay IL – 76 và máy bay vận tải tương lai IL – 476.

Kinh nghiệm các cuộc diễn tập ở vùng Viễn Đông cho thấy, các xe Pantsir-S1 đã gấp xếp các thiết bị ngắm bắn và các tổ hợp phóng tên lửa hoàn toàn có thể chui lọt vào khoang của IL -76. Nhưng để đổ bộ tổ hợp bằng dù cần có một kiểu thân xe khác đặc biệt hơn. Giải pháp tối ưu nhất là lắp các tổ hợp đó lên các thân xe bánh xích kiểu như các xe BMD.

Theo đánh gia của Bộ tư lệnh lực lượng đổ bộ, Pantsir – S1 có khả năng tiêu diệt không những các máy bay trực thăng, máy bay không người lái, mà còn có thể bảo vệ lực lượng trước những đòn tấn công của vũ khí chính xác. Do đó cần trang bị cho lực lượng các phiên bản đổ bộ của tổ hợp “Pantsir – S1”

 

Cận cảnh vũ khí của Pantsir-S1

Thiết kế của Pantsir – S1 không phức tạp trong việc chuyển đổi phương tiện mang, các nhà thiết kế Tula đang nỗ lực triển khai mẫu thử nghiệm theo yêu cầu của Lục quân và bộ đội đặc nhiệm đổ bộ đường không. Theo tuyên bố của các nhà sản xuất, sau năm 2015, những chiếc Pantsir – S1 dành cho bộ binh trên chiến trường sẽ sẵn sàng cho sản xuất hàng loạt.

Lá chắn hải quân

Phương án lắp đặt Pantsir – S1 trên các chiến hạm bắt đầu được đề xuất từ năm 2010, khi các tổ hợp được chuyển giao cho Lực lượng phòng không của Không quân. Từ những năm 1970-x, đã có những ý  kiến khẳng định, khả năng phòng thủ tầm gần tốt nhất cho các chiến hạm có lượng giãn nước khác nhau là các tổ hợp “Tên lửa – súng phòng không”.

Theo thông báo của  giám đốc tập đoàn sản xuất vũ khí chính xác Tula Dmitry Konoplyev, tổ hợp Tên lửa – pháo phòng không phiên bản dành cho Hải quân  mang tên là “Pantsir – M” đang được thiết kế và chế tạo mẫu thử nghiệm. Các tổ hợp "Pantsir-M" sẽ được lắp đặt trên các khu trục hạm được hiện đại hóa và trên các tàu chống ngầm của Hải quân đồng thời dành cho xuất khẩu.

 

Tổ hợp tên lửa – pháo phòng không “Pantsir-S1” với các phiên bản khác nhau

Mặc dù “Pantsir – S1” đã có được những tính năng kỹ chiến thuật có khả năng tiêu diệt hầu hết các loại vũ khí và phương tiện bay tầm thấp, nhưng những nhà sản xuất Tula vẫn không dừng lại, trong triển lãm hàng không Moscow năm ngoái có trưng bày xe chỉ huy và đài radar cơ động dành cho khẩu đội “Pantsir – S1” đã được trang bị cho lực lượng phòng không Nga.

Hơn nữa, tổ hợp Tên lửa – pháo phòng không Pantsir – S1 đã có thêm được một phương tiện yểm trợ hỏa lực là tổ hợp xe tên lửa chống tăng "Kornet-EM". Bằng giải pháp tích hợp điều khiển và chia xẻ thông tin, "Kornet-EM" có thế nhận được tọa độ mục tiêu từ “Pantsir –S1” và tiêu diệt các máy bay trực thăng chiến đấu, các máy bay trinh sát không người lái của đối phương ở tầm gần.

Theo các chuyên gia quân sự - địa chính trị, khu vực Đông Nam Á trong tương lai gần, do tình hình diễn biến phức tạp, có thể là thị trường nhập khẩu các tổ hợp Pantsir – S1 đầy hứa hẹn. Các tổ hợp Tên lửa – pháo phòng không tầm gần với năng lực đánh chặn các loại vũ khí tiến công tầm xa chính xác, sẽ có mặt trong tất cả các quân binh chủng của lực lượng vũ trang nhiều nước trên thế giới.

Nơi sản xuất sát thủ Pantsir-S1 tương lai cho Việt Nam

Trịnh Thái Bằng (Nguồn: Bình luận quân sự)